Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένας ισχυρός μηχανισμός για πρόβλεψηακονισμένη από χιλιάδες χρόνια εξέλιξης. Στην αρχαιότητα, η ικανότητα πρόβλεψης του αν ένα αρπακτικό καραδοκούσε στους θάμνους ή απλώς ο άνεμος ήταν θέμα επιβίωσης. Σήμερα, το σκηνικό έχει αλλάξει, αλλά οι βασικοί αλγόριθμοι παραμένουν οι ίδιοι. Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια κατάσταση όπου η έκβαση είναι αβέβαιη, το εσωτερικό μας σύστημα ασφαλείας την αντιλαμβάνεται ως άμεση απειλή.
Βιολογικός μηχανισμός του άγχους
Από νευροβιολογική άποψη, μια κατάσταση αβεβαιότητας ενεργοποιεί το αμυγδαλή – την περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για την αντίδραση μάχης ή φυγής. Σε αυτό το σημείο, το σώμα αρχίζει να παράγει κορτιζόλη και αδρεναλίνη, προετοιμάζοντας την απόκρουση μιας επίθεσης. Το πρόβλημα είναι ότι στον σημερινό κόσμο, ο “κίνδυνος” είναι συχνά αφηρημένος: αλλαγή εργασίας, μετακόμιση ή αναμονή για τα αποτελέσματα ιατρικών εξετάσεων.
Ο εγκέφαλος ευνοεί το κακό αλλά. προβλέψιμος η πραγματικότητα της πλήρους αβεβαιότητας. Μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι βιώνουν λιγότερο άγχος όταν γνωρίζουν με βεβαιότητα ότι θα πάθουν ηλεκτροπληξία από ό,τι σε καταστάσεις όπου υπάρχει μόνο 50% πιθανότητα να πάθουν ηλεκτροπληξία. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η προβλεψιμότητα επιτρέπει την ανάπτυξη της στρατηγική προσαρμογήςενώ ένα ομιχλώδες μέλλον αναγκάζει το σύστημα να λειτουργεί με ιλιγγιώδη ταχύτητα.
Ψυχολογικές παγίδες της προσδοκίας
Όταν οι πληροφορίες είναι ανεπαρκείς, το μυαλό μας τείνει να συμπληρώνει μόνο του τα κενά. Δυστυχώς, εξαιτίας της αρνητικής γνωστικής διαστρέβλωσης τείνουμε να αναδεικνύουμε τα πιο σκοτεινά σενάρια.
-
ΚαταστροφήΥποθέτουμε αυτόματα το χειρότερο σενάριο, προσπαθώντας έτσι να “προετοιμαστούμε” γι’ αυτό.
-
Απώλεια ελέγχουΤο αίσθημα αδυναμίας απέναντι στο μέλλον πλήττει την αυτοεκτίμηση και προκαλεί συναισθήματα κατάθλιψης.
-
Γνωστικό φορτίο: η προσπάθεια υπολογισμού εκατοντάδων σεναρίων εξαντλεί τους νοητικούς πόρους, οδηγώντας σε χρόνια κόπωση.
Πώς να δαμάσετε το χάος
Η αποδοχή του γεγονότος ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα είναι το κλειδί για την ψυχολογική ανθεκτικότητα. Οι ψυχολόγοι συνιστούν να εστιάζουμε ζώνη προσωπικής επιρροής – εκείνα τα πράγματα που εξαρτώνται από εμάς στο εδώ και τώρα. Αυτό μειώνει το άγχος και επαναφέρει την αίσθηση της ενδυνάμωσης.
Η σταδιακή εξοικείωση με μικρές δόσεις αυθορμητισμού βοηθά στην εκπαίδευση ανοχή στην αβεβαιότητα. Όσο πιο συχνά αντιμετωπίζουμε με επιτυχία τις μικρές εκπλήξεις, τόσο λιγότερο τρομακτικό φαίνεται το μέλλον μεγάλης κλίμακας. Η ανάπτυξη της ψυχικής ευελιξίας μετατρέπει το φόβο για το άγνωστο σε εποικοδομητική περιέργεια, επιτρέποντας στον ψυχισμό να παραμείνει σταθερός ακόμη και σε περιόδους αναταραχής.
Η ικανότητα να παραμένουμε ήρεμοι μπροστά στην αβεβαιότητα γίνεται μια από τις πιο σημαντικές δεξιότητες για την επιβίωση και την επιτυχία στη σημερινή δυναμική κοινωνία.
